Η ακαταμάχητη γοητεία ενός WASP

Ήταν φθινόπωρο του 1979 όταν είδαμε με φίλους, στον κινηματογράφο ΑΣΤΕΡΙΑ της Δράμας, το φιλμ "Τα Καλύτερά Μας Χρόνια" με τον Ρόμπερτ Ρέντφορντ και την Μπάρμπρα Στρέισαντ. Η προσοχή μας, φυσικά, στράφηκε στους σταρ της ταινίας. Αυτοί μονοπώλησαν το ενδιαφέρον μας.

Ο τρόπος με τον οποίο έγραφε στην οθόνη το λαμπερό πρόσωπο του Ρέντφορντ τον επέβαλε αμέσως στη συνείδησή μας ως πρότυπο ομορφιάς και στυλ. Ένα στυλ ελκυστικό μεν, ελαφρώς παρωχημένο δε, αφενός κομμάτι ατημέλητο, αφετέρου ατσαλάκωτο, στο σύνολο, τελικώς, ακαταμάχητο. 

Οι ταινίες του ήταν πάντα από αυτές που περιμέναμε, ακόμη κι όταν τον αμφισβητήσαμε, θεωρώντας τις επιλογές του εκ του ασφαλούς. Θέλαμε να επιβεβαιώσουμε και να απολαύσουμε μέσα στη σκοτεινή αίθουσα την διάρκεια της λάμψης του αστέρα πρώτου μεγέθους που πάντα ήταν και έμεινε. Δεν είχε ανάγκη να πείσει για την υποκριτική του δεινότητα. Το ταλέντο του αναμφισβήτητο και τα εκφραστικά του μέσα με γενναιοδωρία χάριζαν κάτι από τη δική του λάμψη στους ρόλους που υποδύθηκε.

Πάντα, ομολογώ, τον έβλεπα υπό το πρίσμα αυτής της πρώτης εντύπωσης που σχηματίστηκε μέσα μου, από το φιλμ που συμπρωταγωνιστούσε με την Μπάρμπρα Στρέισαντ, αδιαφορώντας, ως ένα σημείο, για το περιεχόμενο της κάθε ταινίας. Έτσι έφευγα από τον κινηματογράφο, κάθε φορά, με την πίστη ανανεωμένη στην πρωταρχική δύναμη της εικόνας: την ομορφιά.

Χαμένος Παράδεισος

Αν υπάρχει κάτι που χαρακτηρίζει τη μουσική σερφ, είναι η υπερβολή του να εκθειάζεις το συναίσθημα που κυριαρχεί μέσα σου μια συγκεκριμένη στιγμή, κάτι που, υποτίθεται, την καθιστά (τη στιγμή) απολύτως ξεχωριστή και ποτέ κοινότοπη. Αυτό το ξεχείλωμα του συναισθήματος και η εξιδανίκευση της "στιγμής" φτάνουν σε τέτοιο σημείο ώστε μόλις προλαβαίνεις να ζήσεις κάτι, το έχεις ήδη νοσταλγήσει. Η νοσταλγία, ως συναίσθημα κι όχι ως φιλοσοφική στάση, λοιπόν, είναι κάτι θεμελιώδες στη μουσική σερφ και είναι απαραίτητο να την δεχθεί κανείς, αν θέλει να κατανοήσει το περιεχόμενό της. 

Υπό αυτήν την έννοια η μουσική σερφ εκφράζει, κατά κάποιον τρόπο, τη νοσταλγία του χαμένου παραδείσου, της χαμένης αθωότητας, του αγνού και άδολου συναισθήματος, της απέραντης ξανθής ακρογιαλιάς με τα υπέροχα, γιγαντιαία, ωκεάνια κύματα (breakers) να σκάνε, αφήνοντας πίσω τους φύκια, κομμάτια κοραλλιών και όστρακα. Η παρουσία των σέρφερ, οι οποίοι, ως πρωτόπλαστοι χαίρονται και απολαμβάνουν το παιχνίδι με το κύμα, δηλώνεται με την χάρη του ισορροπημένου καβαλικέματος της αφρισμένης κορυφής του κύματος, με τη σανίδα, στην προσπάθειά τους να ενωθούν με τη φύση σε μια μαγική και ανεπανάληπτη σ τ ι γ μ ή.

Λέω η μουσική σερφ και όχι το τραγούδι, διότι εκεί βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η ουσία της, στα υπέροχα πρωτότυπα ορχηστρικά κομμάτια ή τις ορχηστρικές διασκευές γνωστών τραγουδιών. Η παραλία και η εξ ορισμού εφήμερη κοινωνία της, εξάλλου, διαμορφώνουν το πλέον κατάλληλο οικοσύστημα για την καλλιέργεια της θεματικής ουτοπίας της μουσικής σερφ. Υποθέτω ότι κι ο χαρακτηριστικός ήχος reverb (αντήχηση) της σερφ ηλεκτρικής κιθάρας κάπως έτσι γεννήθηκε στη σκέψη των μουσικών, ιδιαιτέρως του μεγάλου Ντικ Ντέιλ, γεννημένου στη Βοστώνη της Μασσαχουσέτης, με καταγωγή από το Λίβανο, την Πολωνία και τη Λευκορωσία: ως προσπάθεια μίμησης της αντήχησης του κύματος και των φωνών των λουόμενων στην ακτή.

Οι μουσικοί, παρόλο που δανείζονται την ορολογία, το σκηνικό και τα κοστούμια, γνωρίζουν πως όλο αυτό λειτουργεί, πέρα από την εμπειρία και την ταύτιση, ως μια αλληγορία για την αναζήτηση χαμένων ιδανικών.

Κι ένα κέρασμα:

Hanging Five, των Αυστραλών Delltones

• You gotta walk the plank, ride the hook
• Gonna let them ride and keep it nice and tight
• And now the time is growin' near, you're movin' down the wall
• As steady as she goes, you got your toes upon the nose
• And now you're hangin' five, hangin' five
• Hangin' five toe-oes, upon the Malibu

σε ελεύθερη μετάφραση (αφήνοντας έξω το Μαλιμπού)

• Κρεμώ δαχτυλάκια
• πέντε στη σειρά
• έξω απ' την σανίδα
• γραμμή στην καταιγίδα
• αστραπή απ' τη σπηλιά
• του όρθιου κύματος στητός
• περνώ κι ανοίγω αυλάκια

Στα μυστικά του βάλτου

Ο "Βάλτος" είναι μια σειρά πολωνικής παραγωγής που προβάλλεται σε γνωστή συνδρομητική πλατφόρμα στρίμινγκ από το 2019. Γυρίστηκε σε τρεις κύκλους και ο τελευταίος προβλήθηκε στις αρχές του 2024.

Θέμα της σειράς είναι η ζωή σε μια πόλη της πολωνικής επαρχίας, της οποίας οι κάτοικοι προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα, υπομένοντας αρχικά το καταπιεστικό καθεστώς που τους επιβάλλει η ΕΣΣΔ, κατόπιν τις τοπικές μαφίες που αναδύονται για να εκμεταλλευτούν το κενό εξουσίας και τελικά την υποκρισία των θεσμών με τους οποίους, υποτίθεται, θωρακίζει η ΕΕ όλους τους Ευρωπαίους, ευρισκόμενους υπό την σκέπη της.

Δύο γενιές πρωταγωνιστούν στο δράμα: αυτοί που έζησαν παιδιά την βαρβαρότητα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα γεγονότα του οποίου προβάλλονται ως προϊστορία στη ροή της αφήγησης, και οι επίγονοί τους που μεγαλώνουν σε ένα πολιτικό περιβάλλον δηλητηριασμένο από την κατάχρηση εξουσίας των επικεφαλής του Κόμματος.

Οι επιμέρους ιστορίες του κάθε ήρωα και ο τρόπος με τον οποίο εξυφαίνεται η κοινή τους μοίρα δίνονται απολύτως πειστικά από τους σεναριογράφους. Καταφέρνουν να δημιουργήσουν ένα σύμπαν από χαρακτήρες, πρώτους και δεύτερους, οι οποίοι είτε ενεργούν με χυδαία υστεροβουλία για να σωθούν μέσα στη βρομιά που τους περιβάλλει, είτε αναπόφευκτα χαράζουν μια πορεία χειραφέτησης, στο τέλος της οποίας ελλοχεύει η διαπόμπευση ή η παραδειγματική τιμωρία από το αδίστακτο καθεστώς. 

Οι άνθρωποι, πολίτες ενός κράτους, η εξουσία του οποίου δεν διστάζει να τους  δολοφονήσει, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, κινούνται με απόλυτη προσοχή και κρύβονται πίσω από ένα προσωπείο, εντέχνως προπλασμένο, που τους επιτρέπει να επιβιώσουν και να απολαύσουν, κατά το δυνατόν, αυτά που μπορούν. Ο πεφωτισμένος, ώριμος αμφισβητίας, δημοσιογράφος,  ο νεαρός αμετροεπής κι "αγνός" συνάδελφος-προστατευόμενός του, το απίθανο ζευγάρι των αστυνομικών-ερευνητών, όλοι οι νέοι, είτε αμόλυντα θύματα της διαφθοράς ή της ενδοτικότητας των ανιόντων τους, είτε εκκολαπτόμενα στελέχη του καθεστώτος, όλοι αυτοί κι ακόμα περισσότεροι συγκροτούν ένα συναρπαστικό θίασο χαρακτήρων. 

Στη σειρά αποδοκιμάζονται ο κατακερματισμός και η αποτρόπαιη διαίρεση της Ευρώπης σε ζώνες κυριαρχίας των δύο υπερδυνάμεων και η αντιμετώπιση των πολιτών ως χρήσιμη μάζα για την πειραματική εφαρμογή της  πολιτικής του ολοκληρωτισμού. Ελέγχεται, δε, η βιαστική επανασυγκόλλησή της στο όνομα μιας αχώνευτης και ανυπόμονης ευμάρειας.

Για εμάς που μεγαλώσαμε στη δεκαετία του 80 και ζήσαμε από απόσταση το μεγάλο λιώσιμο των πάγων στην Ανατολική Ευρώπη, του Συμφώνου της Βαρσοβίας, η σειρά αποτελεί επίσκεψη σε μια εποχή, αλλά και σε μια κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα, την οποία βιώσαμε "προστατευμένοι" στο σχεδόν ελεύθερο περιβάλλον μιας οιονεί αστικής δημοκρατίας, περίπου δυτικού τύπου, με εγγενείς στρεβλώσεις και αμετακίνητες, στις κληρονομημένες προκαταλήψεις, κομματικές θέσεις.

Ο κότσυφας

Το σύγχρονο λαϊκό τραγούδι στις καλύτερες στιγμές του είναι ένα αμάλγαμα από ετερόκλητα υλικά, τα οποία η μαστοριά του δημιουργού δεν επιτρέπει να φανούν ευδιάκριτα στο τελικό αποτέλεσμα. Τέτοιο δημιούργημα είναι ο κότσυφας του Πολ Μακάρτνεϊ, το περίφημο Blackbird από το πασίγνωστο Λευκό Άλμπουμ των Μπητλς.

Υπάρχουν πτηνά ποικίλων πτερωμάτων και κελαηδισμών στην αγγλοσαξονική ποίηση: το αηδόνι του Κητς, το κοράκι του Πόου, ο κορυδαλλός του Σέλεϋ, ο αετός του Τένυσον και ο λιτός και απέριττος κότσυφας του Μακάρτνεϊ.

Έχει γραφτεί ότι το τραγούδι δεν είναι ποίημα κι ότι, για να είναι επιτυχημένο, πρέπει να υπάρχει κάποιου είδους ισορροπία μεταξύ στίχου και μουσικής. Αν το ζήτημα είναι η ισορροπία, τότε αυτό το πτηνό ζυγίζει τέλεια τις μικρές του φτερούγες, καταφέρνοντας μια πτήση που ενώνει τις μπαρόκ σουίτες για λαούτο του Μπαχ με τις φολκ μπαλάντες των τροβαδούρων του '60 και την παράδοση της αγγλοσαξονικής λυρικής ποίησης με την σύγχρονη αισθητική του υπαινικτικού στίχου.

Μοιάζει να είναι κάτι λίγο περισσότερο από ρυθμικό σφύριγμα ή μουρμούρισμα, αλλά είναι μεγάλη λυρική τέχνη στις καλύτερες στιγμές της.